Page 205 -
P. 205
โครงการหนังสืออิเล็กทรอนิกส์ด้านการเกษตร เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
4.1 พื้นฐานของการออกดอกที่ตอบสนองต่อแสง
แสงนอกจากจะเป็นแหล่งพลังงาน ส�าหรับกระบวนการสังเคราะห์แสงของพืชแล้ว ยังมี
อิทธิพลควบคุมการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของพืช หรือการเกิดสัณฐานจากการควบคุมของแสง
(photomorphogenesis) ด้วย เช่น ท�าให้เกิดการเปลี่ยนแปลงด้านการพักตัวและการงอกของเมล็ด
การเติบโตของล�าต้นและการออกดอก
ก่อนเข้าสู่ระยะเติบโตด้านเจริญพันธุ์ พืชอาศัยปัจจัยที่กระตุ้นให้ออกดอกหลายอย่าง เช่น
ความยาวของวัน อุณหภูมิ และปัจจัยอื่นๆ โดยธรรมชาติข้าวเป็นพืชวันสั้น (short day plant) ซึ่ง
ออกดอกเมื่อความยาววันสั้นกว่าความยาววันวิกฤติ (critical day length) แต่ข้าวในโลกมีความไว
ในการตอบสนองต่อช่วงแสงแตกต่างกันมาก ดังนั้นในด้านการตอบสนองต่อแสง จึงอาจแบ่งข้าวเป็น 2
กลุ่ม คือ ข้าวไวต่อช่วงแสงและข้าวไม่ไวต่อช่วงแสง ดังจะได้กล่าวต่อไป
1) ความยาววันวิกฤติ
การออกดอกของพืชบางชนิด มีลักษณะตอบสนองต่อช่วงแสง (photoperiodism) เนื่องจาก
ช่วงแสง (photoperiod) มีอิทธิพลเหนี่ยวน�าการออกดอกของพืชนั้น โดยแต่ละพืชที่ตอบสนองต่อแสง
มีความยาววันวิกฤติ (critical day length) เฉพาะตัว “ความยาววันวิกฤติ” หมายถึงจ�านวนชั่วโมง
ในหนึ่งวันที่พืชได้รับแสง หากมากกว่าหรือน้อยกว่าจ�านวนดังกล่าว จะมีอิทธิพลต่อการออกดอก จึงแบ่ง
พืชออกเป็น 3 พวกโดยอาศัยความยาวของวัน (day-length) ที่ชักน�าให้พืชออกดอก ดังนี้
1) พืชวันสั้น จะออกดอกเมื่อถูกเหนี่ยวน�าโดยได้รับแสงในช่วง 24 ชั่วโมง (1 วัน) ต�่ากว่า
ความยาววันวิกฤติของพืชนั้น (สมมุติว่าความยาววันวิกฤติของพืชเท่ากับ 12 ชั่วโมง) ส�าหรับพืชวันสั้น
พืชชนิดนี้จะออกดอกต่อเมื่อได้รับแสงน้อยกว่า 12 ชั่วโมง/วัน ถ้าได้รับแสงมากกว่า 12 ชั่วโมง/วัน จะไม่
ออกดอก โดยธรรมชาติข้าวจัดเป็นพืชวันสั้น ซึ่งมีความยาววันวิกฤติของมันโดยเฉพาะซึ่งจะได้กล่าวต่อไป
2) พืชวันยาว จะออกดอกได้เมื่อได้รับแสงในช่วง 24 ชั่วโมง มากกว่าความยาววันวิกฤต
ของพืชนั้น เช่น ผักโขมฝรั่ง (spinach) ซึ่งมีความยาววันวิกฤติ 13 ชั่วโมง จะออกดอกได้เมื่อได้รับแสง
มากกว่า 13 ชั่วโมงต่อวัน
3) พืชเป็นกลาง (day-neutral plant) พืชกลุ่มที่สามนี้จะออกดอกได้โดยไม่เกี่ยวข้องกับ
ความสั้น-ยาวของวัน กล่าวคือสามารถออกดอกได้ตามอายุถ้าหากว่ามีปัจจัยในการเกิดดอกอย่างสมบูรณ์
ตัวอย่างเช่น ข้าวโพดและมะเขือเทศ
4.2 แสงกับการออกดอกของข้าว
จากบทบาทของช่วงแสงต่อการออกดอกของข้าว พบว่าพันธุ์ข้าวในโลกมีความแตกต่างในการ
ตอบสนองต่อช่วงแสงมาก จากไวมากต่อช่วงแสงจนถึงเกือบจะไม่ไวต่อช่วงแสงเลย จึงแบ่งข้าวเป็น 2
พวก คือ ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสงและข้าวไวต่อช่วงแสง
1) ข้าวไม่ไวต่อช่วงแสง เป็นข้าวที่ออกดอกเมื่อมีระยะเวลาการเจริญเติบโตและให้ผลผลิตตาม
อายุ จึงใช้ปลูกและให้ผลผลิตได้ตลอดทั้งปี หรือปลูกได้ในฤดูนาปรัง บางครั้งจึงเรียกว่า ข้าวนาปรัง
ดิน ธาตุอาหารและปุ๋ยข้าว การเจริิญเติบโตของข้าว 201
